PostHeaderIcon DZIECKO NIEŚMIAŁE

Normal 0 21 false false false MicrosoftInternetExplorer4 /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable { mso-style-parent:""; font-size:10.0pt;"Times New Roman";}
AGATA WARPAS

DZIECKO NIEŚMIAŁE

     Każdy nauczyciel pragnie, by na twarzach dzieci i ich rodziców jawił się uśmiech i zadowolenie z pobytu dziecka w przedszkolu. Dotyczy to wszystkich dzieci, zarówno przekraczających próg przedszkola, jak i już do niego uczęszczających. Aby ten cel osiągnąć, nauczyciel ma stworzyć klimat bezpieczeństwa, dobrego samopoczucia oraz umożliwić dziecku zaistnienie w roli jako członka społeczności. Nauczyciel powinien przede wszystkim zatroszczyć się o te dzieci, które w przedszkolu czują się źle, między innymi z powodu nieśmiałości. Spontaniczność i odwaga w działaniu są gwarancją prawidłowego rozwoju psychoruchowego dzieci, rozwoju ich zainteresowań, talentów i zdolności.
      Nieśmiałość jest często bagatelizowana przez opiekunów i wychowawców ze względu na brak uciążliwości dla otoczenia. Nazywana jest„potencjalną, temperamentalną barierą” w rozwoju wielu istotnych społecznych i emocjonalnych umiejętności i właściwej samooceny.
      Pojęcie nieśmiałości traktuje się jako zjawisko złożone, jako zespół objawów, który wiąże się ze zmianami w sferze:

* emocjonalnej (chodzi tu o lękliwość społeczną, która jest uwarunkowana nadwrażliwością emocjonalną),

* motywacyjnej (dotyczy stosunków jednostki do samej siebie, skłonności do niedoceniania się),

* behawioralnej (wiąże się z obniżonym poziomem działania osoby nieśmiałej, jeśli działalność ta dokonuje się w obecności innych osób).

 

            Według S. Gerstmana nieśmiałość „jest to rodzaj pewnej postawy emocjonalnej wykształcone pod wpływem rzeczywistych niepowodzeń, które sprawić mogą, że jednostka zaczyna postępować ostrożnie, oczekując i przewidując trudności na swojej drodze do celu”.

            H. Hamer uważa, że nieśmiałość przypomina psychiczny paraliż. Jest rodzajem postawy składającej się z zespołu przykrych uczuć, obezwładniających myśli na swój temat i gotowości do wycofywania się z trudnych sytuacji. W zależności od sytuacji może przybierać różne natężenia, np. od lekkiego skrępowania przez lęk bez wyraźnego powodu,

aż do paniki i chęci natychmiastowej ucieczki.

            P. G. Zimbardo opisuje nieśmiałość jako uświadomienie sobie przez jednostkę własnej zdolności do podejmowania czynności wówczas, gdy chce ona i wie, jak ja wykonać. Nieśmiałość jest to lęk przed negatywną samooceną i negatywna oceną innych. Osoba nieśmiała odróżnia się bezczynnością, gdy inni są aktywni, odizolowaniem, gdy inni łączą się ze sobą. Nieśmiałość utrudnia poznawanie nowych ludzi, zawieranie przyjaźni i odczuwanie radości. Sprawia, że inni nie doceniają naszych mocnych stron. Utrudnia precyzyjne myślenie i skuteczną komunikację.

            Nieśmiałość jest definiowana przez teoretyków jako doświadczanie skrępowania i/lub zahamowań w sytuacjach interpersonalnych w stopniu utrudniającym dążenie do osobistych i zawodowych celów. Psychologowie i psychiatrzy pracujący z osobami nieśmiałymi ze względów praktycznych definiują nieśmiałość nieco prościej i węziej: jako trudność w byciu w kontakcie z osobami, które człowiek spotyka. 

Nieśmiałość można obserwować lub doświadczać w różnym stopniu we wszystkich lub niektórych sfer funkcjonowania. 

W zachowaniu obserwujemy zatem m.in. unikanie sytuacji wywołujących lęk, ciche mówienie, bardzo ograniczoną mowę ciała lub nadmierne przytakiwanie i uśmiechanie się, nerwowe ruchy (np. dotykanie włosów lub twarzy) oraz brak zachowań ułatwiających wchodzenie w relację z drugą osobą, jak dobry kontakt wzrokowy, łatwość uśmiechania się, zrelaksowana postawa ciała.

Objawami fizjologicznymi doświadczanymi przez osobę nieśmiałą są najczęściej: przyspieszone bicie serca, czerwienienie się, suchość w ustach, drżenie rąk lub innych części ciała, pocenie się, zawroty głowy, nudności oraz tzw. „motylki” w brzuchu.

Myślenie i funkcjonowanie intelektualne osoby nieśmiałej charakteryzują często negatywne myśli lub przekonania o sobie, zamartwianie się, samooskarżanie się, brak pewności siebie, problemy z wymyśleniem, co powiedzieć w towarzystwie; jak odpowiedzieć na czyjąś uwagę, komentarz oraz niemożność opanowania oczekiwanych sposobów zachowania się w różnych sytuacjach społecznych.

W emocjach osób nieśmiałych pojawia się z kolei wstyd, zażenowanie, smutek, depresja, lęk i samotność.

Według różnych badań najtrudniejszym do pokonania problemem w przezwyciężeniu nieśmiałości jest to, że większość jej objawów (np. kontakt wzrokowy, postawa ciała, zachowania wskazujące na pewność siebie lub jej brak, lęk, motylki w brzuchu itp.) jest kontrolowana głównie przez układ nerwowy, a tylko w niewielkim stopniu przez świadomość. Ponieważ w każdej chwili wysyłamy do innych tysiące sygnałów o naszym stanie wewnętrznym i prawie wszystkie te sygnały są nieświadome - niezmiernie trudno jest zmienić coś, co nawet nie wiemy, że robimy. Warto o tym pamiętać, gdy mamy ochotę znowu wytknąć dziecku nieśmiałość.

            Nieśmiałość przejawia się w skłonnościach do odczuwania niepokoju w obecności innych. Osoba nieśmiała przejawia z jednej strony tendencję do autoanalizy, z drugiej zaś dąży do zatajenia niepokoju (emocji), który odczuwa w obecności innych osób, w czym dopatrzyć się można źródła nienaturalnego zachowania, występującego u osób nieśmiałych. Nieśmiałe dzieci najczęściej są nadwrażliwe od okresu noworodkowego. Temperament jest cechą wrodzoną. Wpływ biologii i środowiska według Janet Poland łączą się ze sobą i praktycznie niemożliwe jest rozdzielenie ich od siebie” Człowiek nie posiadł całej wiedzy na temat tego, jak pofałdowany jest nasz mózg, jak różne hormony wpływają na rozwój lub hamowanie uczuć czy reagowanie.
      Zdaniem B. Harwas — Napierały nieśmiałość będzie się kształtować wtedy, kiedy wymagania stawiane dziecku ze strony rodziców będą wygórowane bądź bardzo niskie. Czynnikiem wpływającym na kształtowanie się nieśmiałości dziecka mogą być także ograniczenia w postaci licznych nakazów i zakazów, dotyczące wykonywania przez dziecko określonych czynności. Świadomość dziecka, że zakres swobody jego działalności jest niewielki może kształtować przeświadczenie o ograniczonych możliwościach sprostania wymaganiom społecznym oraz poczucie negatywnej rozbieżności. Doświadczenia tego typu mogą być źródłem pojawienia się bierności, uległości, poczucia zależności od innych osób. Na powstawanie nieśmiałości może mieć również wpływ system kar i nagród stosowany przez rodziców. Karząca postawa wywołuje lęk, w konsekwencji prowadząc do konfliktów. Podobna sytuacja ma miejsce, kiedy wychowanie dziecka modelowane jest karami i nagrodami, a zwłaszcza wtedy gdy częściej karze się przejawy aktywności dzieci, a nagradza bierność.
      Niskie poczucie własnej wartości, zdaniem Kristen M. Kemple, uważane jest za komponent nieśmiałości. We wzajemnych oddziaływaniach międzyludzkich tworzą się o obawy, iż nie posiada się wystarczających kompetencji społecznych, aby postępować adekwatnie do wymogów sytuacji.
      Im mniejsza pewność siebie– powodowana brakiem treningu niezależności, nieadekwatnymi postawami wychowawczymi rodziców– tym większe są obawy w nawiązywaniu społecznych interakcji. Im uboższe jest społecznie doświadczenie dziecka, tym są mniejsze szanse na rozwinięcie dobrego samopoczucia i pewności w kontaktach z innymi.
      Badania B. Harwas-Napierały wykazały, że„rodzice dzieci nieśmiałych często ograniczają ich aktywność, separują od wpływów otoczenia, nie okazują aprobaty, reagują lękowo wobec prób samodzielnego działania dziecka, nagradzają zachowania zależnościowe. W przypadku trudności w wykonywaniu zadania, rodzice czy opiekunowie nie dają dziecku czasu na podjęcie próby samodzielnego ich przezwyciężania. Dzieci odbierają takie działania jako nadmiernie ingerujące i ograniczające ich swobodę”. Autorka mówi o niedostatecznym treningu samodzielności lub niewystarczającym wzmacnianiu prób niezależnego działania.
      Na gruncie psychologii powstało wiele koncepcji przyczyn nieśmiałości. Jedni badacze osobowości twierdzą, iż nieśmiałość jest cechą odziedziczoną, podobnie jak inteligencja czy cechy zewnętrzne. Nieśmiali rodzice przekazują potomstwu geny odpowiedzialne za nieśmiałość. Inni głoszą, iż ludzie nieśmiali nie przyswoili sobie umiejętności społecznych niezbędnych w kontaktach międzyludzkich. Jeszcze inni, psychoanalitycy uważają, iż nieśmiałość jest symptomem, uświadomionym przejawem nieuświadomionych konfliktów znajdujących się głęboko w psychice. Socjologowie i niektórzy psychologowie społeczni uważają, że nieśmiałość należy rozważać w kategoriach programowania społecznego. Szukając źródeł, należy brać pod uwagę warunki życia w społeczeństwie oraz ciągłe zmiany, na przykład częste przeprowadzki. Zdaniem psychologów społecznych, nieśmiałość może wynikać z etykietowania. Etykieta często opiera się na informacjach cząstkowych. Dzieci o skrajnym nasileniu cechy nieśmiałości są etykietowane jako bardziej nieśmiałe. Według założeń teorii naznaczania społecznego, etykieta zmienia społeczną pozycję jednostki, ponieważ otoczenie nie tylko selektywnie postrzega jej zachowania i formułuje oczekiwania przyjęcia roli wyznaczonej etykietą, ale także zachowuje się wobec danej osoby zgodnie z tym nastawieniem.

Jedną z przyczyn występowania nieśmiałości u dzieci w wieku przedszkolnym jest brak samodzielności w działaniu. Samodzielność i posiadanie umiejętności z nią związanej stanowią podłoże do prawidłowego rozwoju psychicznego dziecka. Dzięki temu dziecko staje się niezależne, pewne swoich działań i umiejętności. Wzmacnianie wiary w siebie i podwyższanie poczucia własnej wartości odbywać się musi zarówno w domu rodzinnym, jak i przedszkolu, w atmosferze pełnej akceptacji i emocjonalnego wsparcia duchowego.
            Nieśmiałość u dzieci w wieku przedszkolnym wynika z myślenia o sobie jako gorszego, z niewiary w powodzenie podejmowanych zadań, oraz nadmiernego wyolbrzymiania znaczenia oceny innych. Dlatego też najważniejsze jest to, aby dostarczać dzieciom nieśmiałym jak najwięcej pozytywnych doznań i doświadczeń z możliwością zmierzenia tego, co już potrafią i tego, czego powinny się nauczyć, aby uwierzyć w siebie.
           Niewątpliwie istotny wpływ na kształtowanie się nieśmiałości u dziecka ma typ układu nerwowego – jego temperament. Nieśmiałości mogą sprzyjać takie cechy temperamentu jak: uczciwość, wrażliwość, skłonność do zamykania się w sobie. Nie należy jednak zapominać, że pod wpływem odpowiedniego postępowania wychowawczego, oddziaływań środowiskowych, zachowanie dziecka może się zmienić.

            W genezie nieśmiałości dominującą rolę odgrywa wychowanie w rodzinie. Na ogół wymienia się 2 niekorzystne wpływy środowiska rodzinnego, które sprzyjają temu zjawisku:

* rodzina ciepła- ograniczająca, która bezwarunkowo aprobuje dziecko, tłumi wszelką jego samodzielność. Tacy rodzice rzadko stosują kary fizyczne, natomiast często pochwałę.

* rodzina nieprzychylna dziecku – charakteryzuje się wrogością, brakiem akceptacji dziecka oraz zbyt wysokimi wymaganiami i surowymi karami.

            Nie ulega wątpliwości, że silne oparcie w rodzicach chroni dziecko przed wszelkimi negatywnymi emocjami. Natomiast brak oparcia z ich strony powoduje, że dzieci wzrastają z pewnym defektem polegającym m.in. na niezdolności, także w dorosłym życiu do nawiązywania bliskich kontaktów z innymi ludźmi.

            Przejawiają one skłonność do izolacji, unikania kontaktów z rówieśnikami. Są zazwyczaj spokojne, uległe. Często niezaradne i raczej nie przejmują inicjatywy. Nie popadają w konflikty z rówieśnikami. Są posłuszne, bez sprzeciwu wykonują polecenia osób dorosłych.

            Dzieci nieśmiałe wstydzą się swojej nieśmiałości. Chciałyby się odezwać, podejść do innych dzieci, zacząć z nimi rozmowę. Nie mogą się jednak na to zdobyć, gdyż brakuje im odwagi.

            W zachowaniu dzieci nieśmiałych zwraca uwagę ich małomówność, onieśmielenie w sytuacjach społecznych, apatia, a nawet milczenie. Stąd ich trudności w publicznym zabieraniu głosu, uzasadnieniu własnego zdania. Są mało ruchliwe, wszystkie ich reakcje wydają się zwolnione. Najbardziej lubią spokojne zabawy. Najczęściej nie wierzą w swoje możliwości. Miewają zaniżoną samoocenę. Jednak wiele z tych dzieci ma wysokie aspiracje. Chciałyby się wyróżnić, zabłysnąć. A ponieważ przewidują, że nie osiągną upragnionego sukcesu, wolą nie podejmować prób i wycofać się, niż przeżyć niepowodzenie.

            U małych dzieci na pewnych etapach rozwoju nieśmiałość jest czymś naturalnym. Dziecko, w wieku 5-8 miesięcy, a następnie mniej więcej 2 lat, odczuwa nieśmiałość. Nie trwa ona długo i po pewnym czasie mija. W przypadku dziecka nieśmiałego staje się cechą stałą.

            JAK POMÓC DZIECKU?

      Edukacja przedszkolna ma charakter systemowy. Oznacza to, że wszystkie rodzaje zajęć i zabaw dzieci w tym wieku są ze sobą integralnie powiązane i stanowią nową jakość w porównaniu z wcześniejszym wychowaniem rodzinnym. Obejmuje ona zatem zajęcia dotyczące wspierania rozwoju w różnych obszarach edukacji: społeczno-moralnej, zdrowotnej, ruchowej, przyrodniczej, w zakresie mowy i myślenia, oraz przygotowania do pisania i czytania, matematycznej, kulturowo-estetycznej, muzycznej, technicznej, a także komunikacyjnej.
      W pracy z dziećmi nieśmiałymi uwzględnić należy realizację tematów wzmacniających pozytywne cechy osobowościowe, gwarantujące siłę i moc charakteru, przełamywanie lęków, pokonywanie trudności i umiejętne wprowadzenie go w środowisko przedszkola.
     W trosce o dzieci nieśmiałe należy zwrócić uwagę na realizację następujących celów wzmacniających: niezależność dziecka, przez naukę podstawowych czynności samoobsługowych i samodzielności w wykonywaniu różnorodnych zadań, wypływających z treści programowych, poczucie bezpieczeństwa, eliminowanie reakcji paniki i lęków przez zapoznanie dzieci z rozkładem pomieszczeń w przedszkolu, przydzieleniu szafek w szatni, osobistych półek w sali, haczyków przeznaczonych na ręczniki w łazience i znaczków piktograficznych, wyznaczających te miejsca, poczucie przynależności do grupy przez organizowanie zajęć wspierających nawiązywanie się dziecięcych przyjaźni i współpracy w zabawach, zajęciach, poczucie świadomości posiadanej wiedzy i umiejętności, wypływających z treści programowych, poczucie zaufania do nauczycieli i pracowników przedszkola przez niesienie pomocy dzieciom, pewność siebie przez odważne działanie, pokonywanie trudności w zadaniach, grach, zabawie, wykazywanie się tym, co potrafią w celu wzmacniania sił duchowych, aby na tym fundamencie mogły powstać nowe siły, podwyższające wiarę w swoje możliwości, świadomość istnienia słabych i mocnych stron charakteru, zdawania sobie sprawy z tego, że potrafię, wiarę w swoje możliwości, dzięki odnoszonym sukcesom przez doświadczanie, i sprawdzanie już posiadanych umiejętności, siły charakteru (wytrzymałości, uporu w osiągnięciu celów, rywalizacji, współzawodnictwa).
      Dzieci nieśmiałe, usuwające się w cień życia przedszkolnego, pozostają ze swoim problemem często niezauważone. Zagubienie, anonimowość, rezygnacja ze swej indywidualności jest bowiem jednym ze sposobów obrony przed możliwością zaistnienia w sytuacji zagrożenia. Efektem mogą być nie tylko zachowania wycofujące i silnie agresywne. Jedne i drugie wiążą się z utratą poczucia własnej wartości. Podjęcie odpowiednich działań wspierających może uruchomić w dziecku myślenie, że ludzie nie zawsze je oceniają i osądzają krytycznie. Ważne jest, by kontakt z dziećmi nieśmiałymi został nawiązany. Zrozumienie siebie i swojej nieśmiałości pozwala budować realne poczucie własnej wartości i rozwijać skuteczne umiejętności społeczne.
      Konsekwencje braku wsparcia edukacyjno-wychowawczego dzieci nieśmiałych mogą mieć nieodwracalne skutki w postaci zamknięcia się ich w strefie bezpieczeństwa i nie wychodzenia poza nią. Grozi to niemocą zaistnienia w różnych sferach życia społecznego. Krytykowane, nieakceptowane, dzieci nieśmiałe mogą wyrastać w poczuciu nieudaczników i samotników. Taki stan rzeczy po jakimś czasie może przeistoczyć się również w zachowanie skrajnej niemocy do agresywności. Z literatury wiadomo, że poczucie własnej wartości i pewności siebie nie są darami natury. Rozwijają się one stopniowo od dzieciństwa. Kto od dziecka doświadczył własnej wartości, był bezwarunkowo kochany, cieszył się zaufaniem, kto jest uznawany i akceptowany, ten staje się silny i pewny siebie. Niepewności, rozczarowania i psychiczne urazy z góry ograniczają poczucie własnej wartości i pewność siebie, a nawet niszczą je w ciągu życia.
      Brak pewności siebie u wielu ludzi wiąże się z lękami. Zdaniem Rosemarie Portmann od dzieci i młodzieży należy żądać samookreślenia, czyli posiadania samoświadomości. Za jej rozwój odpowiedzialni są nauczyciele i rodzice. Samoświadomość to zdawanie sobie sprawy z własnych uzdolnień, sił i słabości. Samopostrzeganie, samopoznanie, wiedza o sobie oddziałują na samego siebie, a dzięki temu poznać można swoją siłę i możliwości: jestem w grupie, jestem silny, wiem, że potrafię lub nie, jestem dumny z siebie, znam swoje mocne i słabe strony, porównuję się do większych i chcę im dorównać, przez co wzrasta moja wartość i wiara w swoje możliwości. Poznaję swoją siłę charakteru. Samoświadomość, według wymienionej autorki„będzie utwierdzać się wtedy, gdy wykonamy coś trudnego i będziemy za to pochwaleni. Pozytywne poczucie własnej wartości redukuje niepewność, zmniejsza lęki i poprzez to eliminuje skłonność do nagannych zachowań, którą jest nieśmiałość” Lęk interakcyjny, występujący u dzieci w wieku przedszkolnym, można zminimalizować i poddać skutecznej terapii. Najskuteczniejszym jej elementem jest takie wspieranie dziecka w kontaktach z innymi osobami, które pozwoli mu zdobyć przekonanie o tym, że jest tak samo ważne dla innych jak oni dla niego.
      Do pracy nad przeciwdziałaniem nieśmiałości dziecięcej w przedszkolu potrzebne jest:

  • tworzenie atmosfery poczucia bezpieczeństwa i akceptacji,
  • nawiązanie z dziećmi nieśmiałymi serdecznych kontaktów,
  • wspieranie dzieci w samodzielnych działaniach w każdym obszarze edukacyjnym,
  • stwarzanie sytuacji, w których dziecko nieśmiałe pokona strach przed wypowiadaniem własnych odczuć,
  • kształcenie umiejętności rozpoznawania stanów emocjonalnych,
  • zachęcanie dzieci do uczestnictwa w zabawach i zajęciach wspierających rozwój procesów poznawczych, w zabawach dydaktycznych, grach i zajęciach przy stoliku,
  • zachęcanie do swobodnych rozmów w formie dialogu, ilustrowanych pacynkami, do dopowiadania treści historyjek obrazkowych, rozwiązywania zagadek,
  • przydzielania ważnych ról w grupie przedszkolnej,

Kształtowanie prawidłowego komunikowania się dzieci, akceptowania inności, umiejętności samodzielnego myślenia, samodzielnego wykonywania czynności samoobsługowych, radzenia sobie z emocjami, uwierzenia w siebie, posiadania pewności siebie, poczucia wartości i odporności duchowej.

         Podstawą w pracy nauczyciela przedszkola jest kształtowanie i wzmacnianie wiary przedszkolaków w swoje możliwości poprzez dostarczanie dzieciom nieśmiałym nowych przeżyć i doświadczeń, a dzięki temu i odporności duchowej.
         Ważna jest pomoc dzieciom nieśmiałym w przełamywaniu bariery lęku przed czymś, co w ich mniemaniu może być nieudane. Myślenie takie może świadczyć o dziecku nieśmiałym, że jest nadwrażliwe z nadmiernym myśleniem przyczynowo-skutkowym. Z rozbudowaną wyobraźnią o negatywnym przejaskrawionym podłożu myślenia o sobie, w poczuciu negatywnych konsekwencji„co pomyślą o mnie”. Należy przede wszystkim stworzyć dziecku atmosferę całkowitej akceptacji i uodpornić go na reakcje innych, jakiekolwiek by one były. Trzeba wykazać dziecku zależność między sposobem wykonywania działań a ich rezultatami. Wskazywać zależność między własnym zdenerwowaniem a pogorszeniem wyniku w wykonywanym zadaniu. Pomocne tu będą wskazówki co do działania bez pośpiechu z maksymalnym skupieniem się na rozwiązaniu zadania, a nie na pobocznych lub końcowych efektach związanych z oceną. Przedsięwzięcia sprzyjają powstawaniu i utrwalaniu poznawczego stosunku do rzeczywistości.
         Trudności przystosowawcze małych dzieci do przedszkola budzą wiele emocji zarówno wśród rodziców, jak i samych nauczycieli. Każde z tych środowisk szuka sposobów sprzyjających dopasowaniu maluchów do warunków instytucji przedszkolnej.
         Zarówno u rodziców, jak i personelu przedszkola wiedza, doświadczenia zdobywane w trakcie realizacji programu wstępnej adaptacji sprzyjają modyfikacji ich zachowań, rozwijaniu postaw empatycznych, głębszemu rozumieniu problemów adaptacyjnych dzieci. Tworzy się wokół dziecka klimat życzliwości, zrozumienia i akceptacji dla jego zachowań. Współdziałanie nauczycieli i rodziców przebiegać powinno w atmosferze zaufania. To wszystko razem sprzyja wyzwalaniu u dzieci postaw skierowanych na eksplorowanie nowego otoczenia, zaspokajaniu potrzeb poznawczych i społecznych bez obaw i lęków. Ważne jest, aby dla dzieci, zwłaszcza nieśmiałych, przedszkole stało się miejscem azylu, spokoju i bezpieczeństwa, do którego będą chciały przychodzić. Każdego dnia będzie się działo zawsze coś ciekawego, Atrakcyjne formy zajęć i ciekawe zabawy każdego dnia będą zachętą do codziennych spotkań się dzieci w przedszkolu.
         Dziecko ma w sobie naturalną potrzebę wyrażania sobie samemu i innym tego, co myśli, co czuje. Aby dziecko mogło wyzwolić swój wewnętrzny świat, posługiwać się właściwymi mu sposobami ekspresji, słowem mówionym, aktywnością plastyczną i muzyczną, trzeba uszanować jego spontaniczność, nie należy lekceważyć dziecka czy traktować jego inicjatywy z obojętnością. Nie potrzeba go do tego skłaniać, a jedynie stworzyć możliwości do uzewnętrzniania tego, co pragnie wyrazić.
      Twórcza praca dziecka wymaga szczególnej atmosfery emocjonalnej, którą tworzy nauczyciel wspólnie z dziećmi. Powinna być to atmosfera swobodnej pracy, pozbawionej nerwowości, sprzyjająca kształtowaniu twórczości dziecięcej. Nauczyciel jest osobą, która stwarza odpowiedni klimat i nastrój wyzwalający zaufanie we własne siły i zapał do takiej lub innej formy ekspresji.
      Dzięki prawidłowo przeprowadzonym zajęciom twórczym dzieci mogą odzyskać wiarę we własne siły i możliwości i przekonać się o tym, że potrafią wykonać samodzielnie to, co podoba się innym, co jest przydatne, dobre i ładne.
        Każde dziecko chce być zadowolone i szczęśliwe, pełne życzliwości, przeżyć artystycznych, a także możliwości uczenia się i działania.
      Aby proces pokonywania nieśmiałości przebiegał sprawnie, musi zaistnieć ścisła współpraca między rodzicami a pracownikami przedszkola. Ich wspólny wysiłek ułatwi dzieciom przystosowanie się do nowego środowiska.
      Złagodzenie trudności dzieci nieśmiałych w przystosowaniu się do przedszkola wymaga: stosowania form pracy ukierunkowanych na rozwój umiejętności społecznych, kształtowanie wiary w siebie oraz wzmacnianie poczucia własnej wartości, wzbogacenia pozytywnych doświadczeń w kontaktach z dorosłymi i rówieśnikami w środowisku przedszkolnym i rodzinnym, a tym samym zmniejszenie zależności emocjonalnej dziecka od rodziców, zapewnienia w pierwszym kontakcie dzieci z przedszkolem takich sytuacji, które dostarczyłyby pozytywnych doświadczeń i przeżyć, złagodzenia ograniczeń i wymagań w celu dostosowania ich do poziomu możliwości dzieci oraz ich potrzeb.
        Należy dostarczyć nieśmiałemu dziecku tak upragnionych przez niego pozytywnych wzmocnień, czy to w postaci pochwały, dowodu sympatii, czy komplementu i w ten sposób pomóc mu rozwinąć pewność siebie i pozytywną samoocenę. Okazując zrozumienie dla specyficznych trudności ujawnianych przez nieśmiałe dziecko, nauczyciele mogą stać się dla niego prawdziwymi przewodnikami po świecie społecznych i kulturowych znaczeń, a także stać się swego rodzaju trenerami umiejętności społecznych.
        Zdaję sobie sprawę z faktu, iż nie ma gotowej recepty dla na złagodzenie problemów związanych z przystosowaniem się dzieci do przedszkola. Uważam jednak, iż należy poszukiwać takich rozwiązań, aby dziecko nie zatraciło swojej indywidualności, a jednocześnie bezproblemowo wkroczyło w nowy etap życia.
      Można poradzić sobie z problemem nieśmiałości, systematycznie pracując nad dzieckiem. Każdy maluch reaguje indywidualnie na opisane wyżej metody, z pewnością warto je jednak wypróbować. Na to wszystko potrzeba czasu, cierpliwości, chęci oraz zaangażowania rodziców i nauczycieli.

Jak rodzice mogą pomóc nieśmiałemu dziecku?

Pewnie niektórzy rodzice powiedzą, że nieśmiałość ich dziecka nie jest taka straszna, nie przeszkadza im za bardzo, kochają je takim, jakie ono jest itd. Myślę, że taka postawa rodziców jest bardzo potrzebna dzieciom.  Warto tylko jeszcze zwrócić uwagę na to, czy nieśmiałość nie okrada dziecka z możliwości życiowych. I chociaż wiele dzieci wyrasta z nieśmiałości, te które stają się nieśmiałymi dorosłymi tracą chyba zbyt wiele. Co zatem mogą zrobić rodzice? 

Przyjrzyj się specyfice nieśmiałości swojego dziecka:
Zwróć uwagę, czy twoje dziecko jest nieśmiałe w kontakcie z  jedną osobą czy w grupie; czy tylko w nowych, nieznanych czy wszystkich sytuacjach społecznych; czy dziecko ma zahamowania tylko w bardzo określonych sytuacjach (np. telefonowanie, jedzenie w miejscu publicznym, zabawa) czy we wszystkich. Zbadanie specyfiki trudności społecznych dziecka pozwoli określić, jakich umiejętności powinno ćwiczyć.

Modeluj pewność siebie w sytuacjach społecznych
Modelowanie to najbardziej naturalny sposób uczenia się u dzieci. Zatem:
1) Pierwszy mów: „Dzień dobry” znajomym i przedstawiaj się;
2) Bądź przyjazny do ludzi;
3) Praw innym komplementy;
4) Pomagaj innym, gdy widzisz taką potrzebę;
5) Podejmuj ryzyko i komentuj, jak to ważne (np. „Myślałam, że będzie trudniej”, „Myślałem, że pójdzie mi lepiej, ale przynajmniej wiem co robić następnym razem”); Wszystko to jest trudniejsze, gdy rodzice są nieśmiali (szanse 50%);

Ćwicz w domu sytuacje społeczne trudne dla dziecka (uścisk ręki, patrzenie w oczy, rozmowy z innymi dziećmi i dorosłymi, przedstawianie się itp.)

Unikaj
1) Publicznego ośmieszania dziecka;
2) Publicznego krytykowania ludzi;
3) Poniżania siebie, gdy ci coś nie wyjdzie;
4) Poniżania dziecka, gdy mu coś nie wyjdzie;

Ucz umiejętności społecznych jak najwcześniej;
1) Organizuj spotkania z innymi dziećmi w domach;
2) Ucz, jak wchodzić w grupę i jak z niej wychodzić;
3) Tłumacz, na czy polega przyjaźń;
4) Całą rodziną ćwiczcie bycie w dobrym kontakcie (uśmiechanie się, komplementowanie wzajemne, uściski rąk);
5) Proponuj zabawy w ćwiczenie zachowań społecznych poza domem, np w proszenie o pomoc w sklepie, pytanie o drogę, zakupy w lokalnym sklepie, uśmiechanie się do ludzi, mówienie „dzień dobry” itp. 
Warto zwrócić uwagę, jaką zmianę może przynieść dziecku nauczenie go tak prostego zachowania jak uśmiechanie się!

Ucz, że istnieje więcej niż jeden sposób patrzenia na sprawy, więcej niż jedno rozwiązanie problemu;
1) Porażka uczy, czego mamy nie robić, by osiągnąć to, co chcemy. 
2) Ucz dziecko poszukiwania rozwiązań, aż znajdzie właściwe (ćwicz w sytuacjach życia codziennego).

Zachęcaj do zmian małymi kroczkami;
Duże kroki mogą bardzo zniechęcić nieśmiałych. Metoda głębokiej wody (np. wysłanie dziecka na obóz) jest dobra tylko wtedy, gdy jesteś pewny pozytywnego rezultatu.  Gdy nie – pozwól dziecku wchodzić wolno!
Najpewniejszym sposobem pokonania nieśmiałości u dzieci jest pozwolenie im na robienie tak małych kroczków, by częściej doświadczały sukcesu niż porażki, a jest to najbardziej prawdopodobne w zadaniach, w których są dobre.

Pomóż dziecku odkryć zdolności i umiejętności, które czynią go wyjątkowym;
Rozpoznaj zdolności dziecka – najpierw te, które może realizować w samotności. Następnie, stopniowo, pozwól mu się wykazać najpierw w gronie wspierających dorosłych, a potem wśród rówieśników;

Pomóż dziecku nauczyć się radzić sobie z emocjami;
Oczywiście, że należy okazać wsparcie dziecku, gdy mu ciężko, ale warto pamiętać, że im więcej uwagi poświęcamy zachowaniu, tym bardziej je wzmacniamy. Ucz zatem również, że trudne uczucia, jak porażki – to źródło naszej edukacji.

Ucz tolerancji i szacunku dla innych;
Nieśmiałe dzieci są zwykle bardzo krytyczne wobec siebie i innych. Dlatego pokazuj, że ludzie nie muszą być idealni, by być wartościowymi. Im więcej okazujesz wyrozumiałości w stosunku do innych, tym bardziej dzieci będą wyrozumiałe wobec siebie... (i ciebie).

Rozumie używaj etykietki „nieśmiały”
1) Zawsze łącz nieśmiałość z czymś pozytywnym („Jesteś nieśmiałym dzieckiem, jak wielu wybitnych ludzi – Einstein, Kidman,
2) Nie używaj nieśmiałości, jako wymówki dla dziecka, by nie musiało próbować;
3) Podkreślaj inne ważne cechy dziecka, w które naprawdę wierzysz
4) Nie używaj etykietki, gdy nie jesteś absolutnie przekonany, że będzie to miało pozytywny efekt;

Zwróć się po profesjonalną pomoc, gdy uznasz, że jest to konieczne  lub gdy w rodzinie były przypadki zaburzeń lękowych, depresji czy uzależnień.  Warto też pamiętać, że unikanie kontaktów z innymi jest charakterystyczne dla niektórych poważnych problemów psychicznych dzieci jak zespół Aspergera (całościowe zaburzenie rozwoju, przejawiające się m.in. brakiem zdolności do nawiązywania relacji społecznych, głównie z rówieśnikami), mutyzm wybiórczy (nie odzywanie się do nikogo najczęściej w szkole lub przedszkolu) czy dystymia (łagodniejsza, ale chroniczna forma depresji)

Poprawiony (poniedziałek, 07 listopada 2011 18:30)

 
Jesteś naszymgościem